سرگیجه Vertigo :

سرگیجه و تعادل

سرگیجه و تعادل

سرگیجه حالتی است که طی آن فرد احساس می کند خود یا محیط اطراف او در حرکت یا چرخش است.
همین احساس حرکت یا چرخش است که سرگیجه واقعی را از سایر انواع (Dizziness) <<گیجی یا سبکی سر >> متمايز می کند.
در سبکی سر
بیمار احساس عدم تعادل می کند اما احساس حرکت وجود ندارد. بیمار عموما اظهار می کند که سرم گیج رفت و یا چشمانم سیاهی رفت.

علل سرگیجه :

۱. سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV)

شایع ترین علت سرگیجه می باشد.در این حالت با حرکت ناگهانی در یک جهت خاص بیمار دچار سرگیجه شدیدی می شود که چندین ثانیه طول می کشد و با بی حرکت ماندن بیمار در مدت زمان کوتاهی مشکل رفع می شود.

۲. لابیرنتیت

گاهی سرگیجه به علت التهاب گوش داخلی یا لابیرنتیت اتفاق می افتد.این نوع سرگیجه شروع ناگهانی داشته وممکن است همراه با کاهش شنوایی نیز باشد.شایع ترین علت لابیرنتیت عفونت ویروسی یا باکتریایی گوش
داخلی می باشد.

۳. سندرم منیر

یکی از علل سرگیجه، سندرم منیر می باشد که با سه علامت حمله سرگیجه،وزوز گوش و کم شنوایی مشخص می شود.مبتلایان به سندرم منیر بطور دوره اي دچار حمله سرگیجه شدید و نسبتا طولاني مدت،وزوز گوش و کاهش شنوایی می شوند. با گذشت چندین روز علائم بیمار برطرف شده و برای مدتی هیچ علامتی ندارند.با گذشت مدت زمان دیگری مجددا علائم مذکور ظاهر می شوند.علت منیر افزایش فشار مایع گوش داخلی می باشد و تشخيص قطعي آن، نياز به بررسي هاي جامع دارد.

۴. نورینوم اکوستیک

نورینوم اکوستیک یک تومور بافت عصبی می باشد که می تواند با درگيري عصب تعادلي باعث سرگیجه شود. مبتلایان به نورینوم اکوستیک علاوه بر سرگیجه، عمومااحساس وزوز گوش و کاهش شنوایی یک طرفه نیز دارند.

۵. سایر علت ها

سرگیجه ممکن است ناشی از کاهش جریان خون به قائده جمجمه باشد.خونریزی مخچه با سرگیجه،سردرد،اشکال در راه رفتن و ناتوانی در نگاه کردن به یک سمت مشخص می شود.
غالبا علامت اولیه در بیماری ام.اس نیز سرگیجه است که معمولا شروع ناگهانی دارد.
ضربه به سر،آسیب گردن،میگرن و مصرف الکل نیز ممکن است منجر به سرگیجه شود.
دیابت می تواند منجر به تصلب شرائین و کاهش جریان خون مغزی شده و این امر باعث سرگیجه می شود.

لذا كشف علت سرگيجه، نياز به بررسي هاي همه جانبه از سوي متخصصين اين حوزه و انجام ارزيابي هاي دهليزي از سوي شنوايي شناسان دارد.

رابطه میان گوش و تعادل بدن

گوش وظیفه مهم شنیدن و ایجاد و حفظ تعادل در بدن را بر عهده دارد.
گوش از سه بخش گوش خارجی،گوش میانی و گوش داخلی تشکیل شده است و
گوش داخلی از دو عضو حلزون گوش و سیستم دهلیزی (وستیبولار)تشکیل شده است.سیستم دهلیزی،شبکه ای از لوله های تو در تو بوده که مجاری نیم دایره ای نامیده می شوند و در هر گوش سه مجرای نیم دایره ای وجود دارد.
سیستم دهلیزی حرکت فرد را از طریق سلول های حسی خود که بر اثر چرخش یا حرکت دادن سر فعال می شوند،شناسایی می کند.این سیستم حساسیت بالایی به حرکات کم و آرام سر دارد.
علاوه بر سیستم دهلیزی گوش،سیستم بینایی و حس عمقی نیز در حفظ تعادل بدن نقش دارند.اگر هر یک از این سیستم ها دچار اختلال شوند،فرد دچار سرگیجه و عدم تعادل خواهد شد.

ارزیابی سرگیجه و عدم تعادل

برای بررسی سرگیجه و اختلالات تعادلی ناشی از سیستم وسیبولار آزمون های متعددی وجود دارد که از میان آن ها میتوان به آزمون های بررسی کننده وضعیت مخچه،آزمون VNG، آزمون VEMP،آزمون دیس هالپایک و آزمون ECochG جهت بررسی بیماری منییر اشاره کرد.

آزمون الکترونیستاگموگرافی (VNG)

این آزمون به بررسی حرکات غیرعادی چشم ها که با عنوان نیستاگموس تعریف می شود،می پردازد.آزمون VNG برای تشخیص سرگیجه های با منشا وستیبولار (گوش داخلی) کاربرد دارد.هم چنین آزمون VNG مهم ترین آزمون برای بررسی یک طرفه و یا دو طرفه بودن اختلالات وستیبولار و محیطی و مرکزی بودن آن می باشد.
آزمون VNG شامل سه زیرگروه اصلی می باشد :
– آزمون های بررسی کننده سیستم اکولوموتور: بررسی توانایی چشم ها در دنبال کردن اهداف بینایی
اختلال در این آزمون ها نشان دهنده ی مشکلات نورولوژیکی و یا اختلال در مسیر ارتباطی سیستم وستیبولار تا مراکز عصبی آن در مغز می باشد.
– آزمون های وضعیتی : بررسی نیستاگموس های ناشی از حرکات سروبدن
مهم ترین کاربرد آن بررسی سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV) می باشد
– آزمون کالریک : بررسی عملکرد سیستم تعادلی در پاسخ به ارائه هوا یا آب گرم و سرد به مجرای گوش خارجی
این آزمون اطلاعات مفیدی درمورد یک یا دو طرفه بودن اختلالات وستیبولار در اختیار شنوایی شناس قرار می دهد.

آزمون VEMP

در آزمون VEMP عملکرد سیستم وستیبولار گوش داخلی با استفاده از محرک صوتی در سطوح شدتی بالا ارزیابی می گردد و امواج حاصله با اتصال الکترودهایی بر روی عضله گردن ثبت می شود.
آزمون VEMP جهت تشخیص عملکرد صحیح ساکول و عصب تعادلی تحتانی کاربرد دارد.
نتایج آزمون VEMP در برخی از بیماری های گوش داخلی مانند گسیختگی مجرای نیم دایره ای فوقانی و فیستول پری لنف و …. ناهنجار می باشد.

Head Impulse Test (HIT)

این آزمون توانایی بیمار در حفظ ثبات دید را مورد بررسی قرار می دهد و در تشخیص اختلالات وستیبولار محیطی یکطرفه شدید ارزش بالایی دارد.
در آزمون HIT سر بیمار بطور ناگهانی و اتفاقی و سریع به یک سمت چرخیده شده و در حین انجام آن رفلکس VOR بررسی می گردد.
آزمون HIT علاوه بر تشخیص ضایعات محیطی یکطرفه شدید،در تشخیص مجرای نیم دایره ای درگیر و متعاقب آن ارائه خدمات توانبخشی تعادل صحیح کاربرد دارد.

ECochG

در آزمون ECochG عملکرد حلزون گوش داخلی و عصب شنوایی بررسی می شود.منشا امواج ثبت شده در ECochG سلول های مویی گوش داخلی و عصب شنوایی می باشد که تغییر در مشخصات هنجار هر یک از این امواج اختلال در منشا تولید آن ها را نشان می دهد.
از جمله کاربردهای آزمون ECochG می توان به تشخیص بیماری منییر و نوروپاتی شنوایی اشاره کرد

توانبخشی تعادل:

چنانچه سرگیجه با دارو درمان نشود،با مانورها و تمرینات توانبخشی قابل درمان است،که این مانورها توسط شنوایی شناس انجام می گردد.
توانبخشی دهلیزی یکی از ابزارهای مهم مدیریت سرگیجه در اختلالات و بیماری های تعادلی می باشد.این فرایند امروزه به صورت فزاینده ای در کلینیک های تخصصی سرگیجه انجام می گردد.
تمرین های توانبخشی وستیبولار می تواند توسط خود بیمار در منزل انجام شود که این کار از طریق تمرین های هدف دار متمرکز بر رفلکس های اصلی وستیبولار انجام می گردد.